قم اصيل‌ترين شهرى بود كه گروه انبوهى از شيعه را در خود جاى داد و از زمان امام صادق عليه السّلام به طور مرتب و منظم با امامان معصوم عليهم السّلام در رابطه بود . از جمله شخصيتهاى شيعى قم كه با امام عسكرى عليه السّلام رابطه داشت ، احمد بن اسحاق بن عبد الله اشعرى بود كه نجاشى او را با عنوان « كان وافد القمّيين » واسطه قمىها و امام دانسته و تصريح كرده است كه احمد از خواص اصحاب ابو محمد العسكرى عليه السّلام بوده است . « 1 » امام عسكرى عليه السّلام احمد بن اسحاق را فردى مورد اعتماد معرفى كردند . « 2 » در منابع ديگر از وكالت او براى امام عليه السّلام ياد شده است . « 3 » از مهمترين وكلاى امام عليه السّلام كه بعدها به منصب نيابت خاص در غيبت صغرا رسيد ، عثمان بن سعيد مشهور به سمّان بود . او از طرف امام هادى و عسكرى عليهما السّلام به وكالت برگزيده شد . شيخ طوسى با اشاره به اين مطلب دربارهء وجه تسميهء او به سمّان مىنويسد : او به تجارت روغن مشغول بود تا به عنوان سرپوشى براى كار اصلى خود ( وكالت ) بهره‌بردارى كند . در مواقعى كه مالى از شيعيان به او مىرسيد آن را در ظرف روغن جاسازى مىكرد و پنهانى نزد ابو محمد عسكرى عليه السّلام مىفرستاد . « 4 » در روايتى كه پيش از اين آورديم ، تصريح شده است كه عثمان بن سعيد در رأس سلسله مراتب قرار داشت و مسائل يا اموالى كه مىبايست به دست امام برسد از آن طريق به آن حضرت مىرساند . « 5 » امام هادى و عسكرى عليهما السّلام بر اعتماد خود نسبت به او بارها تأكيد فرمودند . « 6 » شمارى از شيعيان يمن به منظور زيارت آن حضرت و ضمنا پرداخت وظايف مالى خود به سامرا آمده بودند كه امام عثمان بن سعيد را فرستاد تا اموالى را كه آنها با خود آورده بودند تحويل بگيرد . « 7 » آنچه دربارهء وكلاى ائمه هدى عليهم السّلام موجب تعجب آميخته با تأسف عميق شده ، آن است كه گاه‌وبيگاه در ميان وكلا ، افرادى يافت مىشدند كه در مقابل اموالى كه شيعيان به آنها مىسپردند تا به امام برسانند ، دچار وسوسه شده و دست به خيانت

--> ( 1 ) . رجال النجاشى ، ص 66 ؛ الفهرست ، طوسى ، ص 26 ( 2 ) . رجال كشى ، ص 557 ، حديث 1053 ( 3 ) . تنقيح المقال ، ج 1 ، ص 50 ( 4 ) . الغيبه ، طوسى ، صص 214 - 215 ( 5 ) . رجال كشى ، ص 575 ، حديث 1088 ( 6 ) . الغيبه ، طوسى ، ص 215 ( 7 ) . همان ، ص 216